Dlaczego Indeks Wolności Gospodarczej ma znaczenie?

Wolnościowcy często podają jako argument pozycję kraju w rankingu wolności gospodarczej. Używa się go na przykład w odpieraniu argumentów o "socjalistycznej Szwecji", która jest znacznie bardziej wolnościowa niż Polska i nie ma za wiele wspólnego z socjalizmem1.

Dlaczego jednak wolność gospodarcza ma takie znaczenie? Dlaczego stosuje się dla porównania ten ranking, a nie inny wskaźnik? Nie lepiej jest porównywać kraje wzrostem PKB, albo wskaźnikiem szczęścia?

W tym wpisie odpowiem na te pytania.

Wolność gospodarcza a bariery przedsiębiorczości

Gospodarka "całość mechanizmów i warunków działania podmiotów gospodarczych związana z wytwarzaniem i podziałem dóbr i usług"2. Inaczej – gospodarka to wszystkie transakcje jakie mają miejsce na danym terenie oraz warunki tych transakcji. Czyli jak kupujesz lody w lodziarni na ul. Świętego Marka w Krakowie to współtworzysz gospodarkę.

Generalnie jest tak, że im więcej odbywa się procesów gospodarczych, im bardziej wzrasta ilość rynkowych transakcji (czyli takich wynikających z żądań konsumentów, nie państwowych nakazów) tym cała gospodarka jest bogatsza, a jej uczestnikom żyje się lepiej. Zaraz wyjaśnię dlaczego tak jest.

Termin "przedsiębiorca" ma wiele różnych definicji i naukowcy wciąż wysnuwają nowe. Dla naszych rozważań odpowiednie będzie rozumienie jakie temu terminowi przypisuje Ludwig von Mises3, który nazywa przedsiębiorcę organizatorem, pionierem rozwoju gospodarczego. Przedsiębiorca dostosowuje procesy produkcyjne do aktualnych uwarunkowań rynku tak, aby osiągnąć zysk.

To znaczy tyle – przedsiębiorca ocenia swoje zasoby oraz ceny zasobów na rynku oraz "zgaduje" czego chcą konsumenci. Jeśli uzna, że produkowanie czegoś pochłonie mniej pieniędzy niż konsumenci będą wstanie za to zapłacić wtedy rozpoczyna produkcję. Jeżeli okaże się, że przedsiębiorca dobrze "zgadł" wtedy osiąga zysk. Wszyscy są zadowoleni – przedsiębiorca bo osiągnął zysk, konsumenci bo dostali to czego chcieli, dostawcy, którzy sprzedali przedsiębiorcy zasoby. Dlatego im więcej rynkowych transakcji tym gospodarka jest bogatsza.

Owo "zgadywanie" jest oczywiście trudne. Obejmuje nie tylko to jak do tej pory wyglądały ceny na rynku ale też to, jak mogą te ceny wyglądać w przyszłości. Przedsiębiorca zgaduje przychody oraz koszty. Im więcej jest pewnych bądź możliwych kosztów do posinienia tym bardziej prawdopodobne, że przedsiębiorca uzna swój pomysł za nieopłacalny.

Czynniki, które musi wziąć pod uwagę przedsiębiorca w "zgadywaniu" przyszłych warunków można podzielić na dwie grupy: zależne od państwa i niezależne od państwa.

Ranking Wolności Gospodarczej mierzy te czynniki, które wpływają na działalność przedsiębiorcy i są zależne od państwa.

Ranking Wolności Gospodarczej

Niektórzy chcieliby porównywać systemy gospodarcze różnych państw tylko na podstawie wysokości łącznych podatków jakie musi zapłacić obywatel ze swojej pensji, czy to w podatkach pośrednich, czy bezpośrednich. W rzeczywistości nie jest to takie proste, a przedsiębiorcy tak samo często (albo i częściej) jak na wysokość podatków skarżą się na poziom skomplikowania przepisów4.

Ranking Wolności Gospodarczej bierze pod uwagę znacznie więcej zmiennych niż tylko wysokość podatków. Jednak zanim je omówimy warto wspomnieć o tym, że Wskaźników Wolności Gospodarczej jest kilka, w niniejszym wpisie bazować będziemy na Index of Economic Freedom przygotowanym przez  Heritage Foundation, który jest chyba najbardziej popularnym wskaźnikiem.

I tak Wskaźnik Wolności Gospodarczej, na podstawie którego ustalany jest Ranking Wolności Gospodarczej bierze pod uwagę:

  • Wolność działalności gospodarczej – ile procedur trzeba przejść, aby założyć firmę, ile czasu zajmuje uzyskanie koncesji, jaki jest koszt minimalny wymagany do rozpoczęcia działalności, a także jakie są procedury bankructwa firmy.
  • Wolność handlu – cła, ograniczenia ilościowe, interwencje rządu w handel zagraniczny.
  • Obciążenia podatkowe – ilość podatków, ich wysokość. Niektóre kraje znajdujące się bardzo wysoko w Rankingu mają też bardzo wysokie podatki.
  • Wydatki rządu – ponieważ każdy wydatek rządu to mniej wydatków sektora prywatnego.
  • Polityka monetarna – poziom inflacji, kontrola cen (jeśli jest). Wysoka inflacji jest dla przedsiębiorców sporym problemem  ponieważ przy każdej transakcji zaplanowanej na przyszłość muszą oni dyskontować kwoty o wartość inflacji. Jeszcze gorsza od wysokiej inflacji jest inflacja, której poziom cały czas radykalnie się zmienia w sposób, którego nie da się przewidzieć.
  • Inwestycje zagraniczne – swoboda przepływu i inwestowania zagranicznego kapitału.
  • Sektor finansowy – bezpieczeństwo systemu bankowego, jego niezależność od rządu.
  • Prawa własności – im lepiej prawa własności są chronione tym lepiej dla gospodarki i tym lepsze miejsce w Rankingu.  Prawa własności mogą być nadwyrężane nie tylko przez rabusiów i oszustów, ale również przez działania rządu.
  • Poziom korupcji – państwo działające bez korupcji jest bardziej przewidywalne, a przewidywalność to coś co znacząco ułatwia przedsiębiorcom pracę.
  • Rynek pracy – regulacje rynku pracy, płacy minimalnej, zwolnień, odpraw, urlopów i tak dalej. Tam gdzie bardzo ciężko zwolnić pracownika tam przedsiębiorcy będą potrzebowali lepszych powodów, żeby go zatrudnić5.

Za oceny wyznaczone na bazie wymienionych obszarów przyznaje się punkty. Ostatecznie państwo dostaje punkty od 0 – 100. Im więcej punktów tym lepiej, tym państwo jest bardziej przyjazne przedsiębiorcom.

Cały Ranking oraz wszystkie informacje na jego temat można znaleźć oczywiście na stronie Fundacji Heritage: https://www.heritage.org/index/6.

Polska i świat w Rankingu

W 2018 roku na liście Rankingu znalazło się 180 państw. Czyli znaczna większość. Jako 'not ranked' strona Rankingu wymienia tylko 6 państw, w tym Liechtenstein. Wspomniałem o tym księstwie w szczególności, bo byłem przekonany, że będzie ono figurowało na samej górze listy najbardziej wolnościowych państw świata, tymczasem jak informuje strona Fundacji Liechtenstein nie był oceniany w 2018 roku ponieważ brak odpowiednio porównywalnych statystyk dla wielu aspektów gospodarki7. Szkoda.

Państwem, które zostało uznane za najbardziej wolne, najbardziej przyjazne przedsiębiorcom, z wynikiem 90,2 pkt. został Hong Kong. Nic dziwnego, ponieważ państwo to wyrosło na zasadzie wolności gospodarczej. Warto zaznaczyć, że najbardziej wolne gospodarczo państwo świata nie osiadło na laurach i zwiększyło swój wynik względem ostatniego roku o 0,4 pkt. Nawet bez tego wzrostu Hong Kong dalej byłby pierwszy.

W przedziale 'Free 100-80' znajdują się poza tym Singapur, Nowa Zelandia, Szwajcaria, Australia oraz Irlandia. Trochę jestem zaskoczony ostatnią pozycją, ale to pozytywne zaskoczenie. Na samym dole listy Rankingu znajduje się bez niespodzianek Korea Północna z wynikiem 5.8 pkt., tuż nad nią Wenezuela z wynikiem 25.2 pkt., a jeszcze jedno miejsce wyżej Kuba mając 31.9 pkt.

Polska znajduje się na 45 miejscu w rankingu, zaraz za Armenią i tuż przed Maltą. Punktów nasza ojczyzna ma 68.5, czyli o 0.2 pkt. więcej niż w ubiegłym roku. Pozycja wydaje się całkiem dobra, jednak w Unii Europejskiej jednak zaniżamy średnią. Wspomniana "socjalistyczna" Szwecja jest na 15 miejscu mając 76.3 pkt., o 1,4 pkt. więcej niż w zeszłym roku. To tak dla porównania.

Poszczególne wyniki dla Polski można sprawdzić tutaj. To co mnie zdziwiło najbardziej to tragiczny, najgorszy ze wszystkich polskich, wynik w kategorii 'wydatki rządowe' – 47.8 pkt. Nie podejrzewałem naszego rządu o ograniczanie własnych wydatków, ale nie spodziewałem się aż tak złego wyniku. Dla porównania Znajdująca się na 150 miejscu ogólnego rankingu Ukraina w kategorii 'wydatki rządowe' uzyskała 45 pkt., czyli niewiele mniej od Polski, a znajdujące się na 110 miejscu ogólnego rankingu Chiny, których ustrój nazywany jest komunistycznym czy autorytarnym mają w kategorii 'wydatki rządowe' aż 71.6 pkt. Warto jednak zaznaczyć, że kategoria 'rozmiar rządu' w skład której wchodzą 'wydatki rządowe' to najmocniejsza kategoria Chin, cała reszta jest w opłakanym stanie i życzę społeczeństwu Państwa Środka rychłej poprawy tej sytuacji.

Podsumowanie

Wolność gospodarcza opłaca się obywatelom. Opłaca się konsumentom i przedsiębiorcom. Im państwo mniej przeszkadza w prowadzeniu działalności gospodarczej tym większa szansa, że przyniesie ona większy zysk.

Ranking Wolności Gospodarczej mierzy bardzo wiele zmiennych związanych z tym, jak państwo przeszkadza przedsiębiorcom. Ranking jak to ranking nie może być w 100% obiektywny. Ponadto poszczególne przedsiębiorstwa w obrębie jednego kraju mogą mieć różne doświadczenia i nie odczuwać tego, że polska jest na tym 45 miejscu. Jedne branże są bardziej przeregulowane, inne mniej. Jedna i ta sama branża może mieć zupełnie inne regulacje w różnych krajach. Jednak Fundacja Heritage bierze pod uwagę wiele czynników, wiele zmiennych, które po ostatecznym zsumowaniu dają wiele do myślenia i pozwalają porównać poszczególne gospodarki. Nawet jeśli nie jest to porównanie w 100% dokładne.

Z moich osobistych spostrzeżeń zauważyłem, że w całym rankingu jest raczej więcej zielonych strzałek oznaczających 'wzrost w stosunku do ubiegłego roku' niż czerwonych znaczących 'spadek w stosunku do ubiegłego roku'. To znaczy, że ogólnie wolność gospodarcza na świecie raczej rośnie. Co ciekawe najwięcej strzałek zielonych jest w grupach, które są uznane za już teraz najbardziej wolne. Ale tego już nie liczyłem


Zdjęcie we wpisie to panorama Pragi (Czechy zasczytne 24 miejsce w Rankingu Wolności Gospodarczej, 74,2 pkt.). Podobno na stronach statycznych lepiej nie justować tekstu, także to pierwszy wpis, w którym tego nie zrobiłem. Chętnie się dowiem co o tym myślicie!

Wciąż czekam na jakieś info o nagraniu mojego wykładu z ubiegłego czwartku, ale jak na razie cisza ;/


1 O czym można przeczytać na przykład tutaj: https://mises.pl/blog/2014/01/14/karlsson-szwedzki-mit/
albo oglądnąć tutaj: https://www.youtube.com/watch?v=tZOhNgx6Sqs

2 Def. za Słownik Języka Polskiego PWN https://sjp.pwn.pl/sjp/gospodarka;2462496.html

3 Takie rozumienie znaleźć można chociażby w Ludwig von Mises "Ludzkie Działanie. Traktat o ekonomii", Instytut Misesa, Warszawa 2011.

4 Według raportu przygotowanego dla NBP dotyczącego analizy sytuacji przedsiębiorstw według przedsiębiorców największą barierą wzrostu jest dla nich właśnie ilość przepisów oraz wysokość podatków (jako jedna kategoria). Dodatkowo znaczenie tej bariery dla przedsiębiorców rośnie najszybciej ze wszystkich.
Źródło: M. Gradzewicz, Z. Jankiewicz, P. Popowski, Ł. Postek, K. Puchalska, A. Sawicka, I. Tymoczko, Szybki monitoring NBP. Analiza sytuacji sektora przedsiębiorstw. Departament Analiz Ekonomicznych Warszawa, 2018 r., s. 8.

5 Wymienione za: https://www.nbportal.pl/wiedza/artykuly/na-poczatek/wskazniki_wolnosci_gospodarczej

6 Wkleję link do oficjalnej strony Rankingu jeszcze do źródeł, żeby nikt nie miał żadnych wątpliwości: https://www.heritage.org/index/

7 Info o braku Liechtensteinu: https://www.heritage.org/index/country/liechtenstein

Comments

(0 Comments)

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *